بخش دوم :

رعایت مهلت :

در دعوای تصرف عدوانی در قانون مصوب سال ۱۳۵۲ باید از تاریخ تصرف بیش از ۱ ماه نگذشته باشد و اقدام به طرح شکایت نمود. اما در ق .آ.د.م مصوب سال ۱۳۱۸ در ماده ۳۲۶ مدعی باید ثابت کند مورد دعوی لااقل یک سال در تصرف او بوده است و بعد از تصرف هم بیش از یکسال نگذشته باشد.

در ق.آ.د.م جدید اشاره ای به مدت نگردیده است. قانونگذار در تصرف عدوانی در قانون جدید شرط مهلت را به عرف واگذار کرده است.(( نظریه مشورتی مورخ ۲۸/۳/۱۳۸۳ ))

شکایت عدوانی بر اساس ماده ۶۹۰ ق.م.ا موکول به احراز مالکیت شاکی است و نیاز به احراز سبق تصرف نمیباشد و همچنین رعایت مهلت شرط نیست چون جرم مستمر میباشد و بحث مرور زمان در آن منتفی میباشد.

در دعوای خلع ید اصلاْ متکی به رعایت مهلت نمیباشد.

همچنین همانطور که در مبحث قبلی عنوان گردید فقط در شکایت کیفری دعوای رفع تصرف عدوانی براساس ماده ۶۹۰ ق.م.ا مصوب سال ۱۳۷۵ احراز مالکیت شاکی کافی است اما در دعوی خلع ید سبق تصرف کافی نیست و فقط مالکیت خواهان باید احراز گردد بدلیل آنکه یک دعوای ماهوی است.

صلاحیت در مبحث رسیدگی به این دعاوی :

دعوای خلع ید : با توجه به ق.آ.د.م  رسیدگی به آن در حیطه اختیارات دادگاه عمومی میباشد.

دعوای تصرف عدوانی :به انتخاب مدعی میباشد .گاه مدعی  طبق مواد ۱۵۸ الی ۱۷۵ ق.آ.د.م دادگاه عمومی را انتخاب مینماید گاهی طبق قانون تصرف عدوانی مصوب ۱۳۵۲ دادسرا را برای شکایت کیفری انتخاب مینماید ...البته شکایت از تصرف عدوانی به دادسرا در مدت ۱ ماه صلاحیت دادگاه را در همین مدت سلب نمینماید و شاکی میتواند از همان ابتدای امر به دادگاه عمومی هم مراجعه نماید...تشریفات رسیدگی در دادسرا کوتاهتر است.

در مواردی هم مدعی طبق ماده ۶۹۰ ق.م عمل مینماید که از نظر مهلت و مدت شکایت محدودیت ندارد.

وجود اشتراک و افتراق:

۱- در دعوای تصرف عدوانی  رعایت تشریفات دادرسی لازم نمیباشد در صورتیکه در خلع ید رعایت این تشریفات لازم میباشد.

۲-هر دو دعوا قابلیت تجدید نظر را دارند.

۳-در خلع ید به موجب ماده ۱ قانون اجرای احکام حتماْ حکم باید قطعی و بعد اجرا گردد در صورتیکه در دعوای تصرف عدوانی چون بلا فاصله قابل اجرا میباشد نیازی به قطعی شدن و صدور اجراییه ندارد و درخواست تجدید نظر مانع اجرا نمیباشد.

کسانیکه حق شکایت یا طرح دعوا را دارند :

۱- در تصرف عدوانی لازم نیست شاکی مالک باشد بلکه مستاجر . مباشر .خادم . رعیت . کارگر و هر کس به نمایندگی یا به امانت مال غیر را متصرف است میتواند به قائم مقامی مالک طرح دعوی نماید.(ماده ۱۷۰ ق.آ.د.م)

۲- در دعوی خلع ید فقط اشخاص ذینفع یا وکیل یا قائم مقام یا نماینده قانونی میتواند طرح دعوی نماید.

هزینه دادرسی :

۱-  دعوی تصرف عدوانی و مزاحمت و ممانعت از حق غیر مالی میباشد.

۲-  دعوی خلع ید در دعوی اموال غیر منقول مالی تلقی گردیده و از نظر پرداخت هزینه دادرسی بر مبنای ارزش معاملاتی املاک در هر منطقه عمل میشود و اختلاف و یا عدم اختلاف در مالکیت تاثیری ندارد.

رسیدگی :

۱- در دعوی تصرف عدوانی خارج از نوبت و ملاک حد عرفی و تصمیم قاضی دادگاه میباشد.

۲- در دعوی خلع ید وقت تعیین میگردد.

اعتبار امر قضاوت شده :

۱- دعوای رفع تصرف عدوانی و خلع ید بطور همزمان یا جدا از هم قابل طرح در مراجع صالحه میباشد.

۲- اعتبار حکم قاضی در مورد تصرف عدوانی تا موقعی است که قاضی ماهوی حکم نداده است.

۳- حکمی که در خصوص دعوی رفع تصرف عدوانی صادر شده اعتبار امر مختوم یا قضاوت شده را ندارد بنابراین خواهان یا خوانده میتواند دادخواست خلع ید تقدیم دادگاه نماید ولی بالعکس حکم قاضی ماهوی اعتبار امر مختوم یا قضاوت شده را دارد و خواهان یا خوانده نمیتواند در خصوص همان موضوعی که قبلا مورد حکم واقع شده دعوی تصرف عدوانی را اقامه نماید.

منبع : کتاب مقایسه دعوی رفع تصرف عدوانی با خلع ید آقای مهدی جوهری قاضی دادگستری

گردآورنده : فاطمه نوبخت